Close Menu
    Facebook X (Twitter) Instagram
    Facebook Instagram YouTube LinkedIn
    Pozitif KBB
    Button
    • Anasayfa
    • Hakkında
    • İletişim
    • Türkçe
    • English
    Pozitif KBB
    Home»Baş Dönmesi ve Denge»Evdeki Herkes
    Baş Dönmesi ve Denge

    Evdeki Herkes

    Pozitif-KBBBy Pozitif-KBB13 Mayıs 2026Updated:4 Ağustos 2026Yorum yapılmamış9 Mins Read
    Facebook LinkedIn
    Follow Us
    Facebook Instagram YouTube LinkedIn
    POZİTİF KBB · BAŞ DÖNMESİ VE DENGE
    Share
    Facebook Twitter LinkedIn Pinterest Email
    POZİTİF KBB · BAŞ DÖNMESİ VE DENGE · BÖLÜM 7

    Prof. Dr. Erol Egeli


    Muayenehanemde karşıma oturan insanların çoğu nasıl besleneceğini biliyor. Kilo vermek için bir dönem gerçekten emek vermiştir, hangi yağın iyi olduğunu okumuştur. Aynı kişiye uykusunu sorduğumda ise cevap tek bir sayıdan ibaret oluyor: kaç saat uyuduğu. Bu dizide anlattığım tabloların çoğu, üzerine en çok emek verilen yerden değil, hiç emek verilmeyen yerden çıktı.

    En üstteki değişken, en az konuşulanı

    Bu dizide anlattığım hastaların ortak paydası uykuydu. Yanlış bir etiketle yıllarca dolaşan hasta da, iki kişinin kolunda gelen kadın da, dört aydır bayıldığı sanılan çocuk da aynı yerden gelmişti.

    Bunu her seferinde anlatırken fark ettiğim şey şu: karşımdaki insan bunu ilk kez duyuyor.

    Uykunun süreden ibaret olmadığını, yatma saatinin süresinden daha belirleyici olduğunu, odadaki ışığın ve ısının uykunun kalitesini değiştirdiğini çoğu kişi bilmiyor. Dördüncü yazıda sıraladığım parametreleri okuduğunda verilen tepki hemen her seferinde aynı: bunların hiçbirini duymamıştım.

    Bu boşluğun denge açısından ayrı bir önemi var. Denge, beynin iç kulaktan, gözden ve kastan gelen bilgiyi sürekli tartarak sürdürdüğü bir ayardır ve bu ayar her gece yenilenir. Uyku bozulduğunda ilk bozulan şeylerden biri budur — dördüncü yazıda uykuyu yatkınlık listesinin en başına koymamın sebebi de oydu. Sersemlik tarifleyen hastada bu, şikâyetin kaynağı olarak görünür. Şikâyeti olmayan kişide ise hiç görünmez.

    Uyku, üzerine en az emek verilen ve sonuçları en yukarıda duran değişken. Bu yazı, bu boşluğun kime mal olduğuyla ilgili.

    Evin hastası kim

    Bayılma şikâyetiyle gelen çocuğu hatırlayalım. Yatak odasında televizyon vardı, bilgisayar vardı, telefon yatağına kadar giriyordu. Geç saatlere uzayan bir sosyal medya döngüsü kurulmuştu ve uykusu alt üst olmuştu. Sınav temposunda ivme kaybetmiş, sonra çökmüştü.

    Bunu anlattığımda ailenin verdiği tepki, çocuğun tablosundan daha çok şey söylüyordu. Uykunun bu kadar şeyi bozabileceğini ilk kez duyuyorlardı.

    Ve şu vardı: aynı evde aynı düzen herkes için geçerliydi. Anne ve baba da geç saatlere kadar telefondaydı. Onların da uykusu bozuktu. Fark şuydu ki onlarda bir şey “patlak vermemişti”.

    Dördüncü yazıda kimlerin bu tabloya daha yatkın olduğunu yazmıştım. O yazının bu bölümdeki karşılığı şu: aynı evde yaşayan insanlar aynı düzensizliği paylaşır, ama eşiği en düşük olan önce çöker. Ve çöktüğü için ailenin tamamını hekime taşır.

    Yani muayenehaneme gelen bir kişi değil, bir ev.

    Kimsenin planlamadığı sonuç

    Bu vakalarda müdahale zaten ev ölçeğinde yapılır, çünkü başka türlüsünün anlamı yoktur. Bir çocuğun yatak odasını düzenleyip evin geri kalanını olduğu gibi bırakmak işe yaramaz; kural konan çocuk, kuralın kendisi için icat edildiğini düşünür.

    Sonra kontrol geliyor. Ve bu vakalarda bana neredeyse hep aynı cümle söyleniyor:

    “Hocam sadece çocuğumuzun sorunu bitmedi. Biz de artık sabahları zıpkın gibi kalkıyoruz. Hepimize faydanız oldu.”

    Bu cümleyi söyleyen insanların hiçbir şikâyeti yoktu. Hiçbiri kendisi için gelmemişti. Muayene edilmediler, tetkik yapılmadı, hiçbirinin dosyası açılmadı. Tıbben hepsi sağlıklıydı — öncesinde de sağlıklıydılar.

    Ama kendi performanslarının altında yaşıyorlardı, ve bunu bilmiyorlardı. Çocukları bir gün semptom vermeseydi, muhtemelen ömür boyu bilmeyeceklerdi.

    İlişki tersine de işliyor. Bu sıkıntıyla gelen kişi anne ya da baba olduğunda alttaki düzensizlik yine ev ölçeğinde çıkıyor; bu kez semptom vermemiş olan çocuğun okul performansı değişiyor.

    Aynı yapıyı bambaşka bir başlıkta da görüyorum. Sık hastalanan çocuklarda üzerinde durduğum konulardan biri, odanın gece aşırı ısıtılmasıdır. Sebebini aileye şöyle anlatırım: çok yanan bir odada çocuk terler, terleyince üstünü açar, açık halde üşür. Bunun bir de uyku tarafı var — terleyip açılarak geçen gece bölünmüş bir gecedir; aşırı ısıtılan odanın kuruyan havası da burnu ve boğazı kurutur.

    Bu öneriyi tek bir çocuk için verdiğimde, aynı evi paylaşan diğerlerinden de geri dönüş geliyor. Onlarda ortada bir şikâyet yoktu; ama sabahları daha dinç kalktıklarını söylüyorlar.

    Bunların hiçbiri planlanmış bir sonuç değil. Ama tekrar ediyor.

    Yanlış pencereden bakmak

    Peki bu insanlar kendi uykularının bozuk olduğunu neden fark etmiyor? Burada sık gördüğüm bir örnek var, ve mekanizmayı en iyi o anlatıyor.

    Uykuya dalmakta zorlanan çok sayıda insan, yatak odasına bunun için televizyon koyuyor. Açık televizyonla daha kolay dalıyor, sonra cihaz bütün gece açık kalıyor ve gecenin geri kalanı o sesle geçiyor.

    Bu kişi yanlış bir şey yapmıyor. Makul bir amacı var ve elinde kanıtı da var: televizyon açıkken gerçekten daha kolay dalıyor.

    Sorun kanıtta değil, kanıtın toplandığı yerde. Kişi yalnızca uykuya dalma anını gözlemleyebiliyor. Hasarın oluştuğu pencereyi — gecenin ikinci yarısını, sesle bölünmüş ve yüzeyselleşmiş uykuyu — hiç göremiyor, çünkü o sırada uyuyor. Sabah yorgun kalkıyor ve bunu televizyona değil kendi yapısına bağlıyor: “benim uykum zaten bozuktur.”

    Dördüncü yazıda alkol için yazdığım şeyin aynısı: uykuya dalmayı kolaylaştırır, uykunun ikinci yarısını bozar. Televizyon, o listenin görünmeyen üyesi.

    Aynı yanılgı başka değişkenlerde de var. Sıcak bir odaya girmek, yatarken konforlu hissettirir. Telefon elde uyumak rahatlatıcı gelir. Hepsi kendi anında doğru hissettiriyor. Fark yalnızca ertesi sabah görünüyor.

    Bir gecelik deney

    Bu noktada hastaya bilgi vermek yetmiyor. Yıllardır sürdürülen bir alışkanlığın karşısına bir cümle koyduğunuzda, cümle kaybediyor.

    Bu yüzden bilgi vermek yerine bir karşılaştırma kuruyorum. Kalorifer için söylediğim şey aynen şu:

    “Siz bugüne kadar her gece kalorifer yakıp yirmi üç, yirmi dört derecede yattınız. Bu akşam kapatıp yatın. Sonra iki sabahı birbiriyle kıyaslayın ve kararınızı kendiniz verin.”

    Aynısını başka değişkenler için de kuruyorum. Televizyonu bu gece odadan çıkarın. Telefonu bu gece odaya sokmayın. Perdeleri bu gece tam kapatın. Akşam kahvesini bir akşam içmeyin.

    Bu kurgunun neden işlediğini düşündüğümde üç şey görüyorum.

    Kimseden bir şeye inanması istenmiyor. Ben haklı olduğumu iddia etmiyorum; deneyin sonucunu ben söylemiyorum.

    Maliyeti bir gece. Beğenmezse eski haline döner, kaybettiği bir şey olmaz. Reddedilecek bir tarafı yok.

    Hakem kişinin kendisi. Kendi vardığı bir sonucu, bir başkasının söylediği kadar kolay bırakmıyor.

    Bu üçüncüsü, bu dizide üçüncü kez karşımıza çıkıyor. Üçüncü yazıda hastaya vertigonun ölçütünü verip “sende bunlar var mı” diye sormuştum; cevabı hasta verdi. Beşinci yazıda hastadan asansöre kadar yürümesini istemiştim; kanıtı kendi bedeniyle üretti. Buradaki de aynı hamle. Farkı şu ki bu kez deney tek bir hastada değil, evin tamamında yapılıyor. Tek bir gecede, hiçbiri hasta olmayan üç dört kişi aynı anda kendi ölçümünü almış oluyor.

    Bir ayrıntı daha var ve deneyin işe yaraması için belirleyici: kişinin neye bakacağı önceden söylenmeli. Yoksa yukarıda anlattığım yanılgı burada tekrarlanır — kaloriferi kapattığı gece yatarken üşüyen ya da televizyonsuz gece daha geç dalan kişi, geceye bakarsa yanlış cevaba varır. Bu yüzden ölçütü açıkça söylüyorum: gece nasıl hissettiğinize değil, sabah nasıl kalktığınıza bakın. Uyanmanın kolaylığına, ilk saatlerdeki berraklığa, öğleden sonraki hale. Yöntemin özü zaten bu: bakılan pencereyi kaydırmak.

    Hangi değişkenler bu deneye uygun değil

    Bunu yazmak zorundayım, çünkü aynı hamleyi yanlış değişkene uygulamak yöntemi kendi kendine çürütüyor.

    Bir gecelik deneye uygun olanlar tek gecede uygulanabilen, ertesi sabah fark edilen ve geri alınması bedava olan şeyler: oda ısısı, odadaki cihazlar, karanlık, sessizlik, akşam kahvesi.

    Uygun olmayanlar ise uyku saatinin düzene sokulması ve uyku süresinin uzatılması. Bunlar tek gecede sonuç vermez; hatta ilk günlerde çoğu zaman daha kötü hissettirir, çünkü beden yeni saate henüz oturmamıştır. Bir gecelik deney mantığıyla denenirse kişi “denedim, olmadı” der ve konuyu kapatır.

    Bunlar için ölçü bir gece değil, birkaç hafta. Ve baştan söylenmesi gereken şey şu: ilk günler zor geçecek, değerlendirmeyi ikinci haftadan önce yapmayın.

    Ölçmediğim şey

    Burada dürüst olmam gereken bir yer var.

    “Zıpkın gibi kalkıyoruz” cümlesi yıllar içinde bana defalarca söylendi. Ama bu ölçülmüş bir sonuç değil. Kontrolde, kendiliğinden söylenen bir cümle. O kişilerin öncesine ait hiçbir kaydım yok, çünkü onlar hasta değildi; dosyaları açılmamıştı, hiçbir değerlendirmeden geçmemişlerdi.

    Bunu bir eksiklik olarak yazıyorum, ama sebebini de yazıyorum: bu faydayı kaydedecek bir yer yok. Sağlık sistemi eksiyi sıfıra getirmek üzere kurulur. Bir kişinin sıfırın üstüne çıkması hiçbir formda karşılığı olmayan bir şeydir, çünkü o kişi hasta bile sayılmaz.

    Ölçülmediği için görünmüyor. Görünmediği için de kimsenin peşine düşmediği bir alan olarak kalıyor.

    Pozitif KBB tam olarak burada duruyor

    Bu dizinin altı bölümünde yaptığım işin ortak adı, insanları sıfıra geri getirmekti. Şikâyeti olan biri şikâyetsiz hale geliyor ve dosya kapanıyor.

    Bu yazının konusu ise dosyanın hiç açılmadığı insanlar.

    Onlar bir talepte bulunmuyor. Randevu almıyor, şikâyet dile getirmiyor, hasta olduklarını düşünmüyorlar — ve haklılar, hasta değiller. Ama kendi optimumlarının altında yaşıyorlar, ve bu fark yalnızca bir kez düzeldiğinde geriye dönüp bakınca görülüyor.

    Burada sık yapılan bir karıştırmayı ayırmak gerekiyor. Bu, koruyucu hekimlik değil. Koruyucu hekimlik tavanı korur: hastalığı önler, düşmeyi engeller, kaybı geciktirir. Buradaki iş tavanı yükseltmekle ilgili. Odanın aşırı ısıtılmaması sık hastalanan bir çocuk için verilmiş bir öneridir; ama sonucu o çocukla sınırlı kalmıyor, aynı evdeki hiçbir şikâyeti olmayanların sabahı da değişiyor. İkisi aynı müdahaleden çıkıyor ama aynı şey değil.

    Böyle bir kesime ulaşmanın yolu onları hasta olarak çağırmak değil. Gelmiyorlar. Yolu, bir hastanın yanında gelmişken orada olmaları.

    Muayene odasında hastanın yanında oturan kişi, bu işin en az fark edilen tarafı. Bir çocuk için kurulan bir uyku düzeni, o odadaki herkesin sabahını değiştirebiliyor. Bir kalorifer cümlesi, evde hiçbir şikâyeti olmayan üç kişinin sabahına dokunuyor.

    Pozitif KBB’nin iddiası bundan ibaret: doğru bilgi, yalnızca hasta olana ve yalnızca hastalığı kadar verilmek zorunda değil. Aynı bilgi, hiç şikâyeti olmayan bir insanı kendi tavanına yaklaştırabiliyor. Ve bunu yapmanın yolu ona bir şey vaat etmek değil — bir gecelik bir karşılaştırma kurup kararı ona bırakmak.


    BU DİZİ ÜZERİNE

    Bu yazıyla yedi bölümlük dizi tamamlanıyor: vertigonun ne olduğu, yanlış bir adın nasıl yerleştiği, o adın nasıl kaldırıldığı, kimlerin bu tabloya daha yatkın olduğu, iki hastada bunların nasıl göründüğü ve son olarak aynı bilginin hiç şikâyeti olmayan insanlara ne yaptığı. Baştan okumak isteyenler için diziye ilk bölümden başlamak en iyisi.

    Bu yazının söylemediği şey Burada anlatılanlar tıbbi bir tedavi önerisi değildir. Gece ısıtmayı kapatmak bebeklerin, ileri yaştaki kişilerin, kalp ya da solunum hastalığı olanların bulunduğu evlerde aynı şekilde uygulanmamalıdır; amaç soğukta yatmak değil, aşırı sıcak olmayan ve havası kuru kalmayan bir oda ısısıdır. Uyku sorunu horlama, gece boğulur gibi uyanma, gündüz aşırı uykululuk ya da bacaklarda huzursuzlukla birlikteyse bu ayrıca değerlendirilmesi gereken bir durumdur ve ev düzenlemesiyle geçiştirilmemelidir. Süregelen uykusuzluk, ruhsal belirtiler ya da yeni ortaya çıkan bir şikâyet hekim değerlendirmesi gerektirir.

    Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır ve kişiye özel tıbbi değerlendirmenin yerini tutmaz. Aktarılan vakalar, hastaların ve yakınlarının tanınmasını engellemek için sadeleştirilmiştir.


    Kaynaklar

    Hoepel SJW, ve ark. Sleep and dizziness in middle-aged and elderly persons: a cross-sectional population-based study. Sleep Epidemiology, 2023.

    Hale L, Guan S. Screen time and sleep among school-aged children and adolescents: a systematic literature review. Sleep Medicine Reviews, 2015;21:50–58.

    Chang AM, Aeschbach D, Duffy JF, Czeisler CA. Evening use of light-emitting eReaders negatively affects sleep, next-morning alertness, and circadian timing. Proceedings of the National Academy of Sciences, 2015;112(4):1232–1237.

    Okamoto-Mizuno K, Mizuno K. Effects of thermal environment on sleep and circadian rhythm. Journal of Physiological Anthropology, 2012;31:14.

    Ebrahim IO, Shapiro CM, Williams AJ, Fenwick PB. Alcohol and sleep I: effects on normal sleep. Alcoholism: Clinical and Experimental Research, 2013;37(4):539–549.

    Follow on Facebook Follow on Instagram Follow on YouTube Follow on LinkedIn
    Share. Facebook LinkedIn
    Pozitif-KBB
    • Website

    Related Posts

    Baş Dönmesi ve Denge

    Bayılma Dediği Şey

    24 Mart 2026 Baş Dönmesi ve Denge
    Baş Dönmesi ve Denge

    İki Kişinin Kolunda Gelen Hasta

    22 Şubat 2026 Baş Dönmesi ve Denge
    Baş Dönmesi ve Denge

    Kimler Daha Yatkın

    16 Kasım 2025 Baş Dönmesi ve Denge
    Leave A Reply Cancel Reply

    Facebook X (Twitter) Instagram Pinterest
    © 2026 Pozitif KBB - Positive ENT - Prof. Dr. Erol Egeli

    Type above and press Enter to search. Press Esc to cancel.

    • Türkçe
    • English