Close Menu
    Facebook X (Twitter) Instagram
    Facebook Instagram YouTube LinkedIn
    Pozitif KBB
    Button
    • Anasayfa
    • Hakkında
    • İletişim
    • Türkçe
    • English
    Pozitif KBB
    Home»Baş Dönmesi ve Denge»Kimler Daha Yatkın
    Baş Dönmesi ve Denge

    Kimler Daha Yatkın

    Pozitif-KBBBy Pozitif-KBB16 Kasım 2025Updated:4 Ağustos 2026Yorum yapılmamış8 Mins Read
    Facebook LinkedIn
    Follow Us
    Facebook Instagram YouTube LinkedIn
    POZİTİF KBB · BAŞ DÖNMESİ VE DENGE
    Share
    Facebook Twitter LinkedIn Pinterest Email
    POZİTİF KBB · BAŞ DÖNMESİ VE DENGE · BÖLÜM 4

    Prof. Dr. Erol Egeli


    Aynı düzensiz haftayı geçiren iki kişiden biri hiçbir şey hissetmez, diğeri günlerce sersemler. Yıllar içinde bu ikinci gruptaki insanların birbirine ne kadar benzediğini fark ettim: uykuları, tansiyonları ve çocukluklarından gelen bir özellik ortak.

    Önceki yazıda, yanlış bir etiketi kaldırırken hastanın yaşam düzenini nasıl sorguladığımı anlattım. Bu sorgulamayı yıllardır aynı biçimde yaparken, tekrarlayan bir örüntü fark ettim.

    Sersemlik tarifleyen hastalar rastgele dağılmıyor. Belirli özellikleri taşıyan insanlar, aynı düzensizliğe belirgin biçimde daha çabuk ve daha şiddetli tepki veriyor. Aşağıda bu üç özelliği anlatacağım. Bunlar benim klinik gözlemim; her birinin literatürdeki karşılığını da olduğu gibi, güçlü ve zayıf yanlarıyla birlikte yazıyorum.

    Bir — Uyku

    Bunu en başa koyuyorum çünkü diğer ikisinden daha belirleyici.

    Bir insanın güne başlarken hayatla fiziksel ve zihinsel olarak baş edebilmesi, ancak yeterli uyku ve dinlenmeyle mümkün. Bu, iyi hissetmekle ilgili bir tercih değil; sinir sisteminin ertesi gün için kendini yeniden ayarlaması gereken bir zorunluluk. Denge sistemi de bu ayarın içinde.

    Hastalarımın çoğu, uykularının bozuk olduğunun farkında değil. Farkında olmama sebebi ilginç: uykuyu yalnızca süre olarak düşünüyorlar. “Yedi saat uyuyorum” diyorlar ve bunu yeterli sayıyorlar. Oysa uykunun kalitesini belirleyen başka şeyler de var.

    İyi uykunun parametreleri

    — Düzenli saat. Her gün aynı saatte yatıp aynı saatte kalkmak, uyku süresinden daha belirleyici. Hafta sonları dahil.

    — Yeterli süre. Yetişkinlerin çoğu için gecede yedi ila dokuz saat.

    — Karanlık ve sessiz ortam. Işık, uyku düzenini yöneten iç saatin en güçlü ayarlayıcısı.

    — Yatmadan önceki ekran. Hem ışık hem de zihinsel uyarılma nedeniyle uykuya geçişi geciktirir.

    — Kafein ve alkolün zamanlaması. Alkol uykuya dalmayı kolaylaştırır ama uykunun ikinci yarısını bozar.

    — Kesintisizlik. Toplamda yeterli ama parçalanmış bir uyku, aynı süredeki kesintisiz uykunun yerini tutmaz.

    Hastaya bu parametreleri anlattığımda, çoğu kendi uykusunun sandığı kadar iyi olmadığını kendisi görüyor. Ve bu, bir sonraki adımı kolaylaştırıyor: değiştirilecek şey soyut bir “yaşam düzeni” değil, sayılabilir birkaç alışkanlık.

    Literatür ne diyor

    Bu gözlemin karşılığı güçlü. Toplum tabanlı Rotterdam çalışmasında 4.702 kişide uyku ile baş dönmesi ilişkisi incelenmiş; kötü uyku kalitesi daha fazla baş dönmesiyle ilişkili bulunmuş. Bizim açımızdan en önemli ayrıntı şu: bu ilişki, vestibüler olmayan baş dönmesinde daha güçlü. Yani tam olarak bu yazı dizisinde konuştuğumuz hasta grubunda.

    Ama uykunun etkisi bununla sınırlı değil, ve burası çoğu hastanın hiç duymadığı kısım.

    Uyku düzensizliği yalnızca sersemlik yapmıyor. Gerçek iç kulak hastalıklarının da tetikleyicisi.

    Uyku yoksunluğu; Menière hastalığı, vestibüler migren ve kalıcı postüral-algısal sersemlik için tanımlanmış bir tetikleyici faktör. İyi huylu pozisyonel vertigo ise daha tartışmalı bir başlık; olduğu gibi aktarıyorum. Uyku bozuklukları, BPPV nüksüyle ilişkisi araştırılan faktörler arasında yer alıyor, ancak bu çalışmaların örneklemleri küçük ve sonuçlar henüz kesinleşmiş değil.

    Buna karşılık daha dar ve daha pratik bir bulgu iyi yerleşmiş durumda: manevra ile tedavi edilen BPPV hastalarında, izleyen hafta tutulan tarafın üzerine yatanlarda nüks, diğer pozisyonlarda yatanlara kıyasla daha sık bildirilmiş.

    Yani uyku düzeni, tanısı ne olursa olsun herkesi ilgilendiriyor. Bir grupta şikâyetin kaynağı, diğer grupta nüksün tetikleyicisi.

    İki — Tansiyonu düşük seyredenler

    İkinci gözlemim şu: tansiyonu sürekli düşük seyreden insanlar — normalde 120 olması beklenen sistolik değeri 110 ve altında, çoğu zaman 100, kimi zaman 90 ölçülenler — düzensiz bir hayattan çok daha çabuk etkileniyor ve sersemlik yaşıyor.

    Bu yüzden bu hastaların tansiyonunu muayenede ölçer, geçmiş ölçümlerini de sorarım. Gelen cevap genellikle aynı yönde oluyor: yüksek tansiyon değil, düşük tansiyona meyil.

    Bu kişilerin bir iki gecelik düzensiz uykuyla haftasının bozulabildiğini görüyorum. Toparlanma paylarının dar olduğunu söylemek belki en doğrusu.

    Literatür ne diyor — ve neyi söylemiyor

    Burada dürüst olmam gerekiyor, çünkü konu literatürde tartışmalı.

    Kıta Avrupası tıbbında kronik düşük tansiyon, çeşitli yapısal şikâyetleri açıklamak için hâlâ kullanılan bir kavram. İngilizce konuşulan ülkelerde ise onlarca yıldır hâkim olan tutum, düşük tansiyonun kendi başına semptom üretmediği yönünde.

    Destekleyen veri var: 10.314 İngiliz kamu görevlisinin katıldığı Whitehall II çalışmasında, düşük sistolik tansiyon hem kadınlarda hem erkeklerde açıklanamayan yorgunlukla, erkeklerde ise baş dönmesi ve sersemlikle ilişkili bulunmuş.

    Ama aynı çalışmanın devamında önemli bir bulgu daha var: psikolojik sıkıntı düzeyi hesaba katıldığında, tansiyon ile yorgunluk ve baş dönmesi arasındaki ilişki artık anlamlı çıkmamış. Yani düşük tansiyonun bu şikâyetleri doğrudan mı ürettiği, yoksa aynı kişilerde bir arada mı bulunduğu belirsiz.

    Bu bulguyu buraya yazıyorum çünkü kendi gözlemimi destekleyen kısmı alıp desteklemeyen kısmı atlamak doğru olmaz. Kendi yorumum şu: muhtemelen tek başına bir hemodinamik mekanizmadan değil, bir bütünden söz ediyoruz. Tansiyonu düşük seyreden kişi, aynı zamanda yükü daha çabuk hisseden kişi olabiliyor. Klinikte ikisini birlikte görüyorum, ve müdahale de ikisine birden yapılıyor.

    Üç — Çocukluğunda taşıt tutması olanlar

    Üçüncü gözlemim en beklenmedik olanı. Bu hastalara çocukluklarını sorduğumda, önemli bir kısmı kendilerini arabanın, otobüsün, vapurun ya da uçağın çok kolay tuttuğunu söylüyor. Bazılarında bu erişkinlikte de sürüyor.

    Bunu artık rutin olarak soruyorum, çünkü hastanın kendiliğinden anlatacağı bir şey değil. Kimse baş dönmesi şikâyetiyle gelip “zaten çocukken beni araba tutardı” diye söze başlamaz.

    Literatür ne diyor

    Bu gözlemin karşılığı literatürde güçlü — ama işaret ettiği yer, beklenenden daha özgül.

    Hareket duyarlılığı, migren hastalarında belirgin biçimde daha sık; migren hastalarının yaklaşık üçte ikisinde hareket duyarlılığı ve taşıt tutması atakları bildiriliyor. Çocuklukta taşıt tutması öyküsü ise özellikle vestibüler migrende, kalıcı postüral-algısal sersemliğe kıyasla anlamlı biçimde daha yaygın.

    Pratik bir tarama sorusu bu amaçla doğrulanmış durumda. Doksan iki kesin vestibüler migren, elli sekiz saf migren hastası ve yetmiş dört sağlıklı kontrolün alındığı bir çalışmada, tek bir soru — araçta seyahat ederken okuyabiliyor musun? — hareket duyarlılığını tam bir ankete yakın güvenilirlikte saptamış. Seyahat ederken okuyamamak, vestibüler migren yönünde kullanışlı bir işaret olarak öne çıkmış.

    Buradan çıkan sonuç şu: çocukluktan gelen taşıt tutması öyküsü olan sersemlik hastalarının bir bölümünde, aslında tanı konmamış bir vestibüler migren olabilir. Bu yüzden bu hastalarda baş ağrısı öyküsünü, ışık ve ses hassasiyetini, ailede migren olup olmadığını ayrıca sorgulamak gerekiyor.

    Bu, yaşam düzeni yaklaşımını geçersiz kılmıyor — çünkü vestibüler migrenin en bilinen tetikleyicileri de uykusuzluk, düzensizlik ve stres. Ama bu grupta yaşam düzenine ek olarak migrene yönelik bir tedavi de gerekebilir.

    Ortak payda: saat gibi yaşamak

    Bu üç özelliği taşıyan insanlarda tekrarlayan bir sonuç var: düzensizliğe karşı toleransları düşük.

    Aynı düzensiz haftayı geçiren iki kişiden biri hiçbir şey hissetmeyebilir. Diğeri, bu üç özelliği taşıyan kişi, günlerce sersemler. Bu bir zayıflık değil; sinir sisteminin ayar payının dar olması.

    Bu yüzden bu hastalara söylediğim şey şu: sizin saat gibi yaşamanız gerekiyor. Aynı saatte yatmak, aynı saatte kalkmak, öğün ve sıvı alımını aksatmamak. Başkaları için esneklik olan şey, sizin için maliyet.

    Bunu bir kısıtlama olarak değil, bir avantaj olarak sunuyorum — çünkü öyle. Düzensizliğe hassas olmak, aynı zamanda düzenden hızlı fayda görmek demek. Bu hastalarda birkaç haftalık tutarlı bir uyku düzeni, çoğu zaman herhangi bir ilaçtan daha belirgin bir fark yaratıyor.

    Bu yazının söylemediği şey Burada sıralananlar bir tanı listesi değil, yatkınlık gözlemleridir. Bu özellikleri taşımak baş dönmesinin nedeninin mutlaka yaşam düzeni olduğu anlamına gelmez; bu özellikleri taşımamak da yaşam düzeninin rol oynamadığı anlamına gelmez. Her baş dönmesi, önce ayrıntılı bir hikâye, kulak burun boğaz muayenesi ve nörolojik muayeneyle değerlendirilmelidir. Ayrıca düşük tansiyon yeni ortaya çıkmışsa, bayılma eşlik ediyorsa ya da bir ilaç kullanımıyla başlamışsa bu ayrıca araştırılması gereken bir durumdur.

    Buraya kadar dört yazıda kavramları, yanlış adlandırmanın nasıl yerleştiğini, o adı nasıl kaldırdığımı ve kimlerin bu tabloya daha yatkın olduğunu anlattım. Sırada, bütün bunların gerçek insanlarda nasıl göründüğü var.

    BU SERİNİN DEVAMI

    Bölüm 5 — Pratiğimden vakalar: aynı cümleyle gelen, bambaşka tabloları olan hastalar.

    Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır ve kişiye özel tıbbi değerlendirmenin yerini tutmaz. Baş dönmesinin pek çok nedeni vardır; bunların bir kısmı gecikmeden değerlendirilmeyi gerektirir.


    Kaynaklar

    Hoepel SJW, ve ark. Sleep and dizziness in middle-aged and elderly persons: a cross-sectional population-based study. Sleep Epidemiology, 2023.

    Pilgrim JA, Stansfeld S, Marmot M. Low blood pressure, low mood? BMJ, 1992;304(6819):75–78.

    Abouzari M, Cheung D, Pham T, ve ark. The relationship between vestibular migraine and motion sickness susceptibility. Otology & Neurotology, 2020;41(8):1116–1121.

    Akdal G, Özçelik P, Balcı B, Halmágyi GM, Ünal B. One simple question detects motion sickness susceptibility in migraine patients. Brazilian Journal of Otorhinolaryngology, 2024;90(2):101382.

    Li S, Tian L, Han Z, Wang J. Impact of postmaneuver sleep position on recurrence of benign paroxysmal positional vertigo. PLoS ONE, 2013;8(12):e83566.

    Staab JP, Eckhardt-Henn A, Horii A, ve ark. Diagnostic criteria for persistent postural-perceptual dizziness (PPPD). Journal of Vestibular Research, 2017;27(4):191–208.

    Lempert T, Olesen J, Furman J, ve ark. Vestibular migraine: diagnostic criteria. Journal of Vestibular Research, 2012;22(4):167–172.

    Bhattacharyya N, Gubbels SP, Schwartz SR, ve ark. Clinical practice guideline: benign paroxysmal positional vertigo (update). Otolaryngology–Head and Neck Surgery, 2017;156(3_suppl):S1–S47.

    Bisdorff A, von Brevern M, Lempert T, Newman-Toker DE. Classification of vestibular symptoms: towards an international classification of vestibular disorders. Journal of Vestibular Research, 2009;19(1–2):1–13.

    Follow on Facebook Follow on Instagram Follow on YouTube Follow on LinkedIn
    Share. Facebook LinkedIn
    Pozitif-KBB
    • Website

    Related Posts

    Baş Dönmesi ve Denge

    Evdeki Herkes

    13 Mayıs 2026 Baş Dönmesi ve Denge
    Baş Dönmesi ve Denge

    Bayılma Dediği Şey

    24 Mart 2026 Baş Dönmesi ve Denge
    Baş Dönmesi ve Denge

    İki Kişinin Kolunda Gelen Hasta

    22 Şubat 2026 Baş Dönmesi ve Denge
    Leave A Reply Cancel Reply

    Facebook X (Twitter) Instagram Pinterest
    © 2026 Pozitif KBB - Positive ENT - Prof. Dr. Erol Egeli

    Type above and press Enter to search. Press Esc to cancel.

    • Türkçe
    • English