POZİTİF KBB · UYKU ÜZERİNE BİR DİZİ · BÖLÜM 3
Prof. Dr. Erol Egeli
Ne yediğimiz, ne içtiğimiz ve gün biterken ne kadar sakinleştiğimiz — iyi bir gece, uykuya dalmadan çok önce hazırlanır.
Uyku saygı ve düzen istiyorsa, onu asıl karşıladığımız yer uyku öncesi saatlerdir. Bir gecenin nasıl geçeceği, çoğu zaman baş yastığa değmeden önce belli olur: ne yediğimiz, ne içtiğimiz ve gün biterken ne kadar sakinleştiğimiz. Bunlar bir yasak listesi değil; gecenin kendi sofrasını kurmak gibi — küçük bir hazırlık.
Son öğünden başlayalım. İyi bir ölçü, yatmadan birkaç saat önce yemeği bitirmek — özellikle yaş ilerledikçe, üç-dört saati bulacak şekilde. Yatmaya yakın yemek, uykuyu bozan en iyi belgelenmiş etkenlerden biri: çalışmalar, uykuya üç saatten yakın yenen öğünlerin gece uyanma ihtimalini artırdığını gösteriyor. Beden geceyi dinlenmek için ayırmıştır, koca bir öğünü sindirmek için değil; mide hâlâ çalışırken uyku yüzeyde kalır. Zaten öğünün ne olduğu da en az ne zaman yendiği kadar önemli. Ağır, yağlı, hamur işi, tatlı yiyecekler genellikle uykuyu hafifletir, böler; sade bir yemek ise rahat oturur. Kısacası: midenin yükünü gecenin sırtına bindirmeyin.
İçecekler de aynı dikkati hak eder. Yatmadan önceki son saatlerde sıvıyı azaltmak — yatağa tam da koca bir bardak su içmişken girmek yerine — gece tuvalet için uyanmaları önler. Bu, özellikle ileri yaşta çok daha önemli; çünkü o yaşlarda bu uyanmalar sıklaşır ve geceyi sessizce böler. Sıvıyı gündüze yayın, akşama doğru azaltın.
İki tanıdık içecek ayrıca not ister: kahve ve alkol. Kafein, bedende çoğu insanın sandığından çok daha uzun kalır — etkisi saatlerce sürebilir — dolayısıyla öğleden sonra ya da akşam içilen kahve, siz uyumaya çalışırken hâlâ iş başında olabilir; kahveyi günün ilk yarısına bırakın. Alkol ise ikisinin daha sinsisi. Uykuya daha çabuk daldırdığı için güvenilir sanılır — ama beden onu işledikçe gece aleyhe döner: REM uykusunu baskılar, gecenin ikinci yarısını parçalayıp geç saatlerde gelmesi gereken derin, onarıcı uykuyu aşındırır. Yani belki daha uzun uyursunuz, ama daha iyi değil. Bir KBB hekimi olarak şunu da ekleyeyim: alkol boğaz kaslarını gevşetir, horlamayı ve uykuda tıkanmayı artırır. Yatmadan alınan o kadeh, geceyi aslında dinlendirici olmaktan alıkoyan sorunu daha da derinleştirebilir.
Hepsini bir arada düşünün: bunlar uyulacak kurallar değil, uykuyu bir konuk gibi içeri buyur etmenin yolu. Hafif bir mide, azaltılmış içecek, geç saatte uyarıcı almamak, günü yatıştırmak — geceye böyle hazırlanırız. Saygı duyduğumuz bir misafir gelmeden önce odayı toparlar gibi.
SEÇİLMİŞ KAYNAKLAR
- Chung N, Bin YS, Cistulli PA, Chow CM. Does the proximity of meals to bedtime influence the sleep of young adults? A cross-sectional survey. Int J Environ Res Public Health. 2020;17(8):2677. PMCID PMC7215804.
- Iao SI, et al. Effects of dinner timing on sleep stage distribution and EEG power spectrum in healthy volunteers (randomize çapraz çalışmanın post hoc analizi). PMCID PMC8131073.
- Drake C, Roehrs T, Shambroom J, Roth T. Caffeine effects on sleep taken 0, 3, or 6 hours before going to bed. J Clin Sleep Med. 2013;9(11):1195–1200. PMCID PMC3805807.
- Ebrahim IO, Shapiro CM, Williams AJ, Fenwick PB. Alcohol and sleep I: effects on normal sleep. Alcohol Clin Exp Res. 2013;37(4):539–549. DOI 10.1111/acer.12006.
