Close Menu
    Facebook X (Twitter) Instagram
    Facebook Instagram YouTube LinkedIn
    Pozitif KBB
    Button
    • Anasayfa
    • Hakkında
    • İletişim
    • Türkçe
    • English
    Pozitif KBB
    Home»Baş Dönmesi ve Denge»Vertigo Bir Hastalık Değildir
    Baş Dönmesi ve Denge

    Vertigo Bir Hastalık Değildir

    Pozitif-KBBBy Pozitif-KBB15 Mart 2025Updated:4 Ağustos 2026Yorum yapılmamış8 Mins Read
    Facebook LinkedIn
    Follow Us
    Facebook Instagram YouTube LinkedIn
    Vertigo Bir Hastalık Değildir
    Share
    Facebook Twitter LinkedIn Pinterest Email
    POZİTİF KBB · BAŞ DÖNMESİ VE DENGE · BÖLÜM 1

    Prof. Dr. Erol Egeli


    Muayenehaneme gelen hastaların çoğu kapıdan girer girmez tanısını söyler: “Doktor bey, bende vertigo var.” Oysa vertigo bir hastalık adı değil, bir şikâyetin adıdır. Bu ayrım kulağa teknik geliyor olabilir; ama baş dönmesinde şikâyetin doğru adını koymak, tedavinin kendisinin ilk basamağıdır.

    Bir sabah polikliniğinde aynı cümleyi dört ayrı hastadan duyarsınız. Dördü de “baş dönmesi” der. Ama biri yatakta dönerken yirmi saniye süren, tavanı döndüren bir şeyi tarif etmektedir. Biri yerinden hızlı kalkınca gözlerinin karardığını. Biri hiç dönme hissetmediğini, sadece ayakta durmakta zorlandığını. Biri de başının sürekli boş ve sisli olduğunu, özellikle markette ve kalabalıkta arttığını.

    Bunlardan yalnızca birincisi vertigodur.

    Türkçede işi zorlaştıran ikinci bir katman daha var. “Vertigo” kelimesi son yıllarda halk arasında bir hastalık adı gibi yerleşti. Hasta “bende vertigo var” dediğinde, kendisine sırtında ömür boyu taşıyacağı bir teşhis kondurulmuş gibi hissediyor. Oysa vertigo demek, ateşi olan birine “sizde ateş hastalığı var” demeye benzer. Ateş bir bulgudur; asıl soru neyin ateş yaptığıdır. Vertigo da öyledir.

    Vertigo tam olarak nedir

    Denge bozukluklarının uluslararası tanımlarını belirleyen kuruluş, Nobel ödüllü otolog Róbert Bárány’nin adını taşıyan Bárány Society’dir. Bu kuruluşun tanımına göre vertigo, ortada gerçek bir hareket yokken hareket ediyormuş hissi ya da normal bir baş hareketi sırasında bozulmuş, çarpıtılmış bir hareket algısıdır.

    Cümlenin can alıcı yeri şu: vertigo bir yanılsamadır. Hiçbir şey dönmezken dönme algısı vardır. Belirsiz bir keyifsizlik, halsizlik ya da bayılacak gibi olma hali değildir. Yanlış bir hareket algısıdır — ve bir algı olması, tam olarak onu tedavi edilebilir kılan şeydir.

    Aynı sınıflama, hastaların yaygın biçimde “baş dönmesi” dediği üç ayrı durumu daha vertigodan ayırır:

    AdıNe anlama gelirHasta nasıl anlatır
    VertigoYanlış hareket algısı: dönme, sallanma, eğilme“Tavan dönüyor.”
    SersemlikYön duygusunda bozulma; ortada dönme hissi yok“Başım boş, sersem geziyorum.”
    Denge kaybıAyakta durmakta ve yürümekte dengesizlik“Yürürken bir yana kayıyorum.”
    Görsel belirtilerBaş hareketiyle görüntünün kayması, oynaması“Yürürken tabelalar zıplıyor.”

    Bir de bunların hiçbirine girmeyen, ayrı bir kategori var: göz kararması, yani bayılacak gibi olma hali. Bu asla vertigo değildir. Genellikle iç kulağı değil, tansiyonu ya da kalbi işaret eder. İkisinin karıştırılması, araştırmayı daha ilk dakikada yanlış yöne çevirir.

    Hastanın kullandığı kelimeyle hekimin duyduğu kelime çoğu zaman aynı kelime değildir. Bu aradaki mesafeyi kapatmak, bir kayıt işlemi değil, muayenenin ilk klinik adımıdır.

    İki soru, işin büyük kısmını halleder

    Hastaların çoğu, baş dönmesinin sebebini bulmak için ileri görüntülemeye ihtiyaç olduğunu düşünür. Vakaların büyük bölümünde durum böyle değildir. Gereken şey dikkatli bir hikâyedir — ve günümüz pratiğinde bu hikâye, “nasıl bir his?” sorusundan çok daha bilgilendirici olan iki soru üzerine kurulur:

    Ne kadar sürüyor? Saniyeler mi, saatler mi, günler mi, aylar mı.

    Neyle başlıyor? Baş pozisyonunun değişmesiyle mi, yoksa hiçbir belirgin sebep olmadan mı.

    Bu iki cevap, hastaların neredeyse tamamını üç genel tablodan birine yerleştirir.

    Aniden başlayan, günlerce süren

    Birdenbire başlayan ve devam eden vertigo; saatlerce, günlerce sürer, bulantı eşlik eder, her baş hareketiyle artar. Buradaki asıl ayrım, iltihaplanmış bir denge siniri ile beynin denge merkezlerini ilgilendiren bir damar olayı arasındadır. Birincisi çok rahatsız edicidir ama kendini sınırlar; ikincisi sınırlamaz. Bu ayrım, muayene masasında yapılan yapılandırılmış bir göz muayenesiyle konur — ve ilk saatlerde acilde çekilecek bir MR’dan daha güvenilirdir. Vakit kaybetmeden hekime başvurulması gereken tablo budur.

    Kısa süren, tekrarlayan ataklar

    Gelip geçen, saniyelerle saatler arasında süren, arasında hastanın kendini tamamen iyi hissettiği ataklar. Ataklar düzenli olarak baş pozisyonunun değişmesiyle tetikleniyor ve bir dakikanın çok altında sürüyorsa, cevap genellikle iyi huylu pozisyonel vertigodur. Kendiliğinden geliyor ve daha uzun sürüyorsa, ihtimaller birkaç tabloya iner; bunları birbirinden ayıran şey de çoğunlukla ataklara neyin eşlik ettiğidir — işitme belirtileri mi, baş ağrısı mı.

    Aylardır süren dengesizlik

    Dönme atakları değil, sürekli bir dengesizlik ve sersemlik zemini. Ayaktayken artar, hareket edince artar, market rafları ve kalabalık gibi görsel olarak yoğun ortamlarda belirginleşir. Bu tablo çoğu zaman, tıbben çoktan geçmiş akut bir denge olayının ardından gelir. İç kulak düzelmiştir; beynin yeniden ayar yapma süreci tamamlanmamıştır.

    Başlıca tablolar, kısaca

    İyi huylu pozisyonel vertigo (BPPV) — vertigonun en sık nedenidir. İç kulakta normalde kendi yerinde duran kristaller yerlerinden ayrılıp denge kanallarından birine düşer. Belirli baş pozisyonlarında — yatakta dönerken, yatağa uzanırken, yukarı bakarken — kısa ama şiddetli bir dönme yaratırlar. Ataklar saniyeler sürer, işitme etkilenmez. Tanı muayenede yapılan bir pozisyon testiyle konur, tedavisi de yine muayenede yapılan bir yerleştirme manevrasıdır. Çoğu hastada aynı görüşme içinde sonuç alınır. Halk arasında “kulak kireçlenmesi” denen tablo çoğunlukla budur; oysa ortada kireçlenme de, kalıcı bir yıpranma da yoktur.

    Vestibüler nörit — denge sinirinin iltihaplanmasıdır, genellikle bir viral enfeksiyonun ardından gelir. Günlerce süren tek bir şiddetli vertigo dönemi yaşanır, işitme normaldir. Kendiliğinden geçer; iyileşmeyi hızlandıran şey de istirahat değil, hareket etmektir.

    Menière hastalığı — yirmi dakika ile on iki saat arasında süren atakların yanı sıra dalgalanan işitme kaybı, kulakta dolgunluk hissi ve çınlama vardır. İşitme bileşeni bu tanının olmazsa olmazıdır: belgelenmiş bir işitme tutulumu yoksa Menière tanısı konmaz. Ülkemizde de dünyada da, gerçekte görüldüğünden çok daha sık konan bir tanıdır.

    Vestibüler migren — migren öyküsü olan kişilerde beş dakika ile yetmiş iki saat arasında süren ataklar; sıklıkla ışığa hassasiyet veya aura eşlik eder, işitme genellikle korunur. Tekrarlayan vertigonun en sık nedenlerinden biridir ve en çok Menière hastalığıyla karıştırılan tablodur.

    Kalıcı postüral-algısal sersemlik (PPPD) — üç ay ve üzeri süren, dönme şeklinde olmayan sersemlik ve dengesizlik; ayakta durmakla, hareketle ve görsel olarak karmaşık ortamlarda artar. Tipik olarak akut bir denge olayının ardından başlar. Bu tablo, “bir şey gözden kaçtı” anlamına gelmez; beynin yeniden ayar sürecinin takılıp kaldığı, tanımlanmış bir durumdur ve tedavisi ileri tetkik değil, hedefe yönelik denge rehabilitasyonudur.

    Boyun ve baş dönmesi üzerine Hastalara sık söylenen bir cümle var: “Boynunuz düzleşmiş, baş dönmesi ondan.” Uluslararası bakış bu kadar kesin değil. “Servikal vertigo”, üzerinde uzlaşılmış tanı ölçütleri bulunmayan, tartışmalı bir kavram olmayı sürdürüyor. Boyun görüntülemelerinde saptanan bulgular ise hiç baş dönmesi olmayan kişilerde de son derece yaygın. Baş dönmesini yalnızca bir görüntüleme bulgusuna bağlamak, araştırmayı daha düzgün başlamadan kapatma riski taşır.
    Vakit kaybetmeden hekime başvurulması gereken durumlar Baş dönmelerinin büyük çoğunluğu tehlikeli değildir. Küçük bir bölümü tehlikelidir. Baş dönmesine şunlardan biri eşlik ediyorsa aynı gün içinde hekime başvurulmalıdır: çift görme, konuşma veya yutma güçlüğü, vücudun bir yanında güçsüzlük ya da uyuşma, aniden başlayan şiddetli baş ağrısı, bir kulakta ani işitme kaybı, desteksiz yürüyememe.

    Doğru ad neden bu kadar önemli

    Pozitif KBB’nin çıkış noktası, denge polikliniği yürüten her hekimin tanıyacağı bir gözlemdir. “Tetkikleriniz normal çıktı” cümlesiyle gönderilen hasta, geldiği belirsizliğin aynısıyla — çoğu zaman daha az güvenle — çıkar. Buna karşılık “bu, iyi huylu pozisyonel vertigodur; neden olur, zaman içinde ne yapar, tedavisi olan manevra şudur” denen hasta, çoğu zaman daha tedaviye başlanmadan iyileşmeye başlar.

    Aradaki fark moral vermek değildir. Netliktir. Adı konmamış bir şikâyet, hayal gücünün ona tanıdığı her boşluğu doldurmak üzere genişler; adı konmuş bir şikâyetin ise sınırı, seyri ve bir sonu vardır. Hastaya başına gelenin doğru adını vermek, tedaviden önce gelen bir hazırlık işlemi değildir. Bu alanda tedavinin kendisinin önemli bir parçasıdır.

    Bu, aynı zamanda Pozitif KBB’yi yüzeyde benzediği “iyi hissettiren içerik” alanından ayıran şeydir. Burada bilgi, iyi hissettirdiği için verilmez. Doğru olduğu, kaynağı gösterilebildiği ve sınırları çizilebildiği için verilir — ve doğru bilginin nasıl aktarıldığının hastanın iyileşmesini değiştirdiği ciddiye alınır. Rahatlama, gerçeğin üzerine sonradan eklenen bir süs değildir. Doğru anlaşılmış bir gerçeğin kendiliğinden ortaya çıkardığı sonuçtur.

    Doğru adın önemli olmasının ikinci bir nedeni daha var; o da bu serinin bir sonraki yazısının konusu. Adı konmamış bir şikâyet tetkik davet eder, net bir sorusu olmayan tetkik ise cevap değil bulgu üretir. Baş dönmesinde bu döngü yalnızca zaman ve para kaybettirmez; hastanın kapıdan girerken aradığı iyileşmeyi bizzat geciktirebilir.


    BU SERİNİN DEVAMI

    Bölüm 2 — Cevap arayışı nasıl sorunun kendisine dönüşür: belirsizlik, kaygı ve tetkik sarmalı.

    Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır ve kişiye özel tıbbi değerlendirmenin yerini tutmaz. Baş dönmesinin pek çok nedeni vardır; bunların bir kısmı gecikmeden değerlendirilmeyi gerektirir.

    Kaynaklar

    Bisdorff A, von Brevern M, Lempert T, Newman-Toker DE. Classification of vestibular symptoms: towards an international classification of vestibular disorders. Journal of Vestibular Research, 2009;19(1–2):1–13.

    Kaski D, Tarnutzer AA, Agrawal Y, ve ark. The International Classification of Vestibular Disorders: achievements, challenges, and future directions. Journal of Vestibular Research, 2025;35(3):105–112.

    Bárány Society Classification Oversight Committee. The Bárány Society position on ‘cervical dizziness’. Journal of Vestibular Research, 2022;32(6):487–499.

    von Brevern M, Bertholon P, Brandt T, ve ark. Benign paroxysmal positional vertigo: diagnostic criteria. Journal of Vestibular Research, 2015;25(3–4):105–117.

    Lopez-Escamez JA, Carey J, Chung WH, ve ark. Diagnostic criteria for Menière’s disease. Journal of Vestibular Research, 2015;25(1):1–7.

    Lempert T, Olesen J, Furman J, ve ark. Vestibular migraine: diagnostic criteria. Journal of Vestibular Research, 2012;22(4):167–172.

    Staab JP, Eckhardt-Henn A, Horii A, ve ark. Diagnostic criteria for persistent postural-perceptual dizziness (PPPD). Journal of Vestibular Research, 2017;27(4):191–208.

    Bhattacharyya N, Gubbels SP, Schwartz SR, ve ark. Clinical practice guideline: benign paroxysmal positional vertigo (update). Otolaryngology–Head and Neck Surgery, 2017;156(3_suppl):S1–S47.

    Follow on Facebook Follow on Instagram Follow on YouTube Follow on LinkedIn
    Share. Facebook LinkedIn
    Pozitif-KBB
    • Website

    Related Posts

    Baş Dönmesi ve Denge

    Evdeki Herkes

    13 Mayıs 2026 Baş Dönmesi ve Denge
    Baş Dönmesi ve Denge

    Bayılma Dediği Şey

    24 Mart 2026 Baş Dönmesi ve Denge
    Baş Dönmesi ve Denge

    İki Kişinin Kolunda Gelen Hasta

    22 Şubat 2026 Baş Dönmesi ve Denge
    Leave A Reply Cancel Reply

    Facebook X (Twitter) Instagram Pinterest
    © 2026 Pozitif KBB - Positive ENT - Prof. Dr. Erol Egeli

    Type above and press Enter to search. Press Esc to cancel.

    • Türkçe
    • English